Interview mit dem Autor und Moderator der Fernsehsendung «Türik Danalary» («Türkische Weisen»), dem bekannten Fernsehjournalisten Shumasch Kenebai (Kökböri)

-   Herr Kenebai, Sie machen schon längere Zeit das Volk mit dem Fernsehprogramm «Türkische Weisen» durch die Sender «Alatau», «Kasachstan 1″ bekannt. Wir wollen uns doch nichts vormachen, das genannte Programm wurde von der Masse gut aufgenommen. Wie haben Sie damit angefangen?

-  Das war ein Thema, das mir nach der Annahme der Unabhängigkeit von unserem Land eingefallen war. Anfangs war ich mit den politischen Arbeiten beschäftigt und hatte dafür keine Hand frei. Später, nachdem ich meine Arbeit beim Almatyer Stadtakimat bekommen hatte, gab ich etwa ein Jahr lang die unabhängige politische Zeitung «Alaschorda» heraus. Schon in den ersten Ausgaben dieser Zeitung und immer so weiter in jede Nummer schrieb ich Artikelketten unter dem Titel aus der ersten Zeile des «AJaschmarsches» – «Mein Ahnherr – Türkenheld», über die besonderen Persönlichkeiten, die zu den allen Türksprachigen allgemein geworden sind, wie Ogys Chan, Atilla, Al-Farabi. Bis das Programm «Tanscholpan» im Sender «Kasach Teledidary» 1992 geschlossen werden war, wurde «Türkische Weisen» stets darin gesendet. Damals konnte ich etwa mehr als vierzig türkischen Weisen auf den Äther bringen.

-  Bereiten Sie vielleicht dieses Programm für den Äther nicht allein? Gibt es wahrscheinlich noch die Fachleute außerhalb des Kaders, die zum Erfolg des Programms beitragen? Wenn Sie ein paar Worte von ihnen sagen würden!

- Ja, es gab einen Regisseur Assyl Kaptagajewa, die die ursprüngliche Fernsehsendung auf den Äther gebracht und enthüllt hat. Apropos, es muß auch erwähnt werden, daß die ursprüngliche Sendung der damalige außerordentliche und bevollmächtigte Bote der Republik Türkei Dr. Mustafa Aschula, Professor Marat Barmankul, Batyrchan Darimbet, Muchtarchan Orasbai besucht haben. Besonders muß man die Vertonung vom Fernsehveteranen Kunapija Mussin nennen. Auch eine besondere Erwähnung braucht die Arbeit von Klara Müssalimkysy Korganowa, die weitere dreißig Nummern vom «Türkische Weisen» vorbereitet und es von neuem enthüllt hat. Regieassistent Gulmira Kasybekkysy hat auch vieles beigetragen. Als Klara Apai die Rente bezog, verwaiste unser Programm. Trotzdem müssen wir auch die Arbeiten von Saure Imaschewa, Nurlan Shikebai, Vertonungsregisseuren Otan Doldajew, Bolat Mashenow, Operatoren Sarsen Tashimurat, Ergali, Erkebulan, Aidar, die nach den Ratschlägen von Klara Müssalimkysy handelten.

-   Was können sie von den ständigen Autoren des Programms sagen? Da von Ihnen ausgewähltes Thema die Geschichte angeht, sind auch die Fachleute vielleicht aus diesem Gebiet⁹

- Es ist unmöglich, alle über einen Kamm zu scheren. An der Lehrhaftigkeit und Wertvölligkeit des Programms arbeiten stündig der Botschafter der Republik Türkei in Kasachstan Kultulusch Taschkent, sein Berater in den Kulturfragen Aladdin Korkmas, Chassen Oraltai in Deutsch­land, usbekischer Dichter Muchammed Salych, Präsident der gesellschaftlichen Stiftung namens Mustafa Schokai Batyrchan Darimbet, Professor der KasSNU Marat Barmankul, Sagynbai Kosybai, Alma Kyraubaikysy, Ötegen Kümisbai, Fadli Ali, Abu Taken (verstorben) u. a., sie alle sind ständige Autoren und wissenschaftliche Betreuer des Programms «Türkische Weisen».

-  Um dieses Programm kann man nicht nur Lob, sondern auch Meinungsverschiedenheiten hören. Was wissen Sie davon?

-  Vor einem Jahr hat man sich über «Türkische Weisen» und seinen Moderator bei der Obergewalt beschwert, es sei ein unter den Nationen Gärung hervorrufendes Programm, ich sei ein reiner Pantürkist, Alaschordaer, kein Gelehrter, man solle so etwas verbieten. Später wurde in der Zeitung «Kasach Eli» die Beschwerer in die Schranken weisender Artikel von Fadli Ali veröffentlicht. Von meinen Gegnern habe ich nicht mehr eine Antwort bekommen. Damals schien es damit beendet zu sein, aber in der letzten Zeit beginnen jene unseren Brüder wieder «aufzutreten». Einer der Gäste vom «Türkische Weisen» Gelehrter Altai Amanshol hat mir von solch einem Gerücht erzählt. Unter den Vorsitzenden der Fernsehradiokorporation gibt es solche, die behaupten: «Man muß den blauen Wolf neben dem Moderator wegnehmen, das ist das Symbol der faschistischen Partei», und ehemalige sowjetische Ideologie vertreten. Es stimmt unmöglich, daß sie das Totem, den Unterstützer aller türksprachigen Völker, den blauen Wolf- Aschina nicht kennen; ich bereue diejenige, die nicht wissen, was sie sagen. Ich war gezwungen, vor meinem blauen Wolf für längere Zeit loszuwerden, da man mir nicht erlaubt hatte, mit ihm zum Äther zu kommen. Ich möchte auch die Vertreter der anderen Nationen nicht verschweigen, die sehr schlecht darauf reagieren, wenn sie durch den Fernseher «Türkische Weisen» hören.

Teuere Technik wie BTKAM gibt man uns nicht, denn unser Programm gilt als kein Einkommen bringendes Programm. Wie konnte ich von meinen vor 25-30 Jahrhunderten gelebten Ahnen Geld fordern. Es wundert mich, warum unsere «Allmächtigen» das vergessen, daß der geistige Reichtum mehr Wert als Gold und Geld hat. Man beschuldigt mich, daß ich zusammen mit Batyrchan Darimbet, mit einem der Führer ehemaliger «Asat»-Bewegung, dem Herausgeber der unabhängigen politischen Zeitung «Asat» arbeite, man verdächtigt uns noch wegen einer «möglichen Opposition gegen die Regierung», es gibt auch solche Chefs». «Der Hund bellt, die Karawane geht» würde mein weises Volk dazu sagen.

- Erzählen Sie bitte von Ihrem Hauptziel. Wozu haben Sie dieses Programm geschaffen. Ist es nicht Ihr Ziel, wie manche sagen, die Einheit des Volkes in Gärung zu bringen?

-   «Türkische Weisen» beginnt mit der Darstellung des Bildes vom Vaterland aller türksprachigen Völker – Altaigebirge. Vom unten hebt sich ein gerolltes Papier, worauf die Porträts von Ogys Chan, Tomiris, Atilla, Bilge Kagan, Kültegin, Abylai, Chan Kene, drei Bisi: Töle Bi, Kasdauysty Kasybek Bi, Aiteke Bi, Abai, Mustafa, Kemal Atatürik, Magshan Shuma-bai geschildert sind, und strömt auf die Gebirgsspitze. Hinter dem Kader werden die erste Strophe vom «Alaschmarsch», drei Strophen des Gedichtes «Türkistan» von Magshan, drei Strophen von meinem Poem «Er Türikter» gelesen. Zwischen ihnen wird der Titel «Türik Danalary» in verschiedenen Schriften gegeben: Orchon-Jenissejer, Sogdyer, Altarabisch, Arabisch, Russisch, Latein. Das alles sind die Ideen des begabten Regisseuers Klara Müssalimkysy Korgan. Und mit der schönen und flammenden Musik hat der Fernsehveteran Kunapija Mussin vertont. Wenn man nüchtern und aufmerksam das ansieht, bemerkt man schon von da an vieles. Mein ganzes Ziel ist schon an diesem zweiminutenlangen Beginn deutlich zu sehen. Wenn der Zweck der Unabhängigkeit das ist, den nationalen oder kasachstanischen Patriotismus der neuen Generation anzuerziehen, ist unser Zweck, diesem Prozeß einen Beitrag zu leisten. Warum soll einer schuldig sein, wenn er darauf stolz ist, daß seine eigene Geschichte zurückkehrt, daß das kasachische Volk, das drei Jahrhunderte lang Sklaverei erlebt hatte, dessen Hälfte von den Bolschewiki vernichtet worden war, sich auffrischt. Unsere Richtung gefällt den Anhängern der sowjetischen Zeit natürlich nicht. Wir haben kein Recht zu vergessen, daß unsere Generation vor politischen geistigen Führern aller türksprachigen Nationen des Anfangs XX. Jahrhunderts wie Alichan, Achmed, Mirshakyp, Mustafa, Chalel, Shansha, Muchametshan, Koschke, Magshan schuldig ist, die nach der Einheit aller türkischen Völker, der Unabhängigkeit ihrer Nationen strebten und deshalb von den Kommunisten getötet worden waren.

-  Ab und zu erscheinen die Äußerungen in der Presse zu Ihrem Programm. Wie meinen Sie, wird das Programm von der Öffentlichkeit gerecht eingeschätzt?

- Das Programm «Türkische Weisen» wird im Ausland besser als bei uns eingeschätzt. In der Türkei schreiben die Zeitungen «Türkija», «Tarshuma», die TV-Sender «Eurasien», «Altynschy» über dieses Programm mit großem Eifer.

Interviewt vom  A: Moldabek,

der Dozent der KasSNU namens Al-Farabi,

Besitzer der internationalen UNESCO-Prämie

]]> http://ulbolsyn.wordpress.com/2009/10/29/fruher-hat-man-turkistan-turan-genannt/feed/ 0 ulbolsyn http://ulbolsyn.wordpress.com/2009/09/23/%d0%bc%d0%b5%d0%bd-%d0%b4%d0%b5-%d0%b1%d1%96%d1%80-%d0%bc%d3%a9%d0%bb%d0%b4%d1%96%d1%80-%d1%82%d0%b0%d0%bc%d1%88%d1%8b%d0%bc%d1%8b%d0%bd/ http://ulbolsyn.wordpress.com/2009/09/23/%d0%bc%d0%b5%d0%bd-%d0%b4%d0%b5-%d0%b1%d1%96%d1%80-%d0%bc%d3%a9%d0%bb%d0%b4%d1%96%d1%80-%d1%82%d0%b0%d0%bc%d1%88%d1%8b%d0%bc%d1%8b%d0%bd/#comments Wed, 23 Sep 2009 09:09:00 +0000 ulbolsyn http://ulbolsyn.wordpress.com/?p=17 ]]> Өмірдің тәттісінен гөрі  ащысын көбірек татып жүрген адамдар қаншама. Өз бетінше бір нәрсе істей қояйын десе мүмкіндігі шектеулі.

Бұл да бір Алла тағаланың құлдарының бірі. Өмір ашық сынақ алаңы. Мүгедек бала мүмкіндігінің аздығын байқатпай намысқа тырысып Тайванға барып еркін күрестен жеңіспен оралған Абдрахманменде кездесіп сұхабаттасудың сәті түсті.

Абдрахман ең алғаш сенің жеңіспен оралуыңмен құттықтаймын. Саған қояр сұрағым осы спорт түрімен айналысып жүргеніңе қанша жыл болды?

Мен Оспанов Абдрахман Қайратұлы 1985 жылы Шымкентте  туылдым. Еркін күреспен айналысып жүргеніме 2 жыл болды. Негізгі менің колледжде оқыған мамандығым дизайнер стилист. Мен өзім спортпен айналысқанды жақсы көрем. Тайваннан еркін күрестен қазақтың намысын қорғап келдім. Бір айта кететін жайт. Құлағы естімейтін мүгедек балалардың құлағы қаншалықты естімейтінін арнайы писталетпен тексерді. Кеудесіне арнайы компьютер тәріздес құралды қойу арқылы біліп отырды. Сөйтіп  футболдан құлағы еститін балаларымызды ұстап алып ойын алаңынан қуып шықты. Біздің Қазақстанның атына келген ұят тірлік болды

Абдахман қатысқаныңа не бәрі 2 жыл болыпты. Саған қиындық туғызбады ма?

Бір қиындық тудырған жағдай ол еркін күреспен айналысып жүргеніне 6-7 жыл болғандар қатысты. Басқа ешқандай қиындық  болмады.

Ол жақтағы көңіл күйің қалай болды?

Маған Тайван қатты ұнады. Таза қала екен. Әрбір адам өзінің артық қоқыстарын  біз сияқты көшеге лақтыра салмайды. Кішкентай болсада қоқыс жәшігіне барып тастайды. Олар елін, жерін қатты сүйетін ұлт екен.

Алдағы уақытта өзіңнің қандай жоспарың бар?

Алла Тағалам бұйырып жатса алдағы уақытта еркін күресімді жалғастырамын. Және өзімнің оқып шыққан модалерлік мамандығым бойынша жұмыс істеп Туризм және спорт академиясында өзімнің жақсы көретін спортымды  жалғастырсам деймін. Өз маманымның шебері болғым келеді. Аллам бұйырып жатса 2011 жылы корея еліне жарысқа баруға дайындалып жатырмын.

Жеке отбасы құрсам екен деген ойдамын. Өзім журналдардан қарап неше түрлі костьюмдар тігемін.

Ол жақтың қыздары да жақсы ұнады деп Абдрахман ойын жасырмады. Көшелері де тап-таза. Көшедегі жүріп жүрген машиналарында жаман ауа шықпайды. –деп сөзін аяқтады. Бір өкініштісі мен ым тілін білмегендіктен Абдрахман бауырымен өз ойымды бөлісіп сөйлесе алмадым.

Абдрахманға өмірде ең биік шыңдардан көріне бер дегім келеді. Киген киіміміз жамау болса да бір-бірімізге деген көңіліміз жамау болмасын ағайын.

Әңгімелескен, Ұлбосын Мақсымталапқызы.

Адамзаттың қолынан құртылып бара жатқан эколгияның және дәрігерлердің білместігінің әсерінен дүниеге кемтар, мүгедек балалардың келуі жиелеп кетті.  Бұл ащы да болса шындық. Мемлекеттің байлығы – дені сау ұрпақ. Дүние жүзінде 5 жылдың ішінде 500 млн. адамның құлағы естімейтіндігі анықталған екен. Алайда, тағдырдан таршылық көрген, мүмкіндігі шектеулі жандардың бүгінгі өмірі қандай? Қазақстан қоқыс алаңымен мүгедектердің орталығы болып бар жатқандай. Осы сұрақ мазалаған мен, «Үміт саңырау, мүгедек балаларды қолдау» орталығының төрайымы Аманбике Ерғалиеваны сөзге тартқан болатынмын.

Аманбике апай бірінші сұрағымды осы орталықтан бастасақ және мүмкінлігі шектеулі балалар жайында айтып өтсеңіз?

Біздің  ұйым 1997 жылы құрылды. Ең алғаш қазақстанда құлағы естімейтін саңырау балалар қайдан пайда болады, ненің салдарынан көбейіп жатыр соны білейін деп құрған болатынмын.             Өзімнің балам саңырау болғандықтан басқа ата-аналардың көкейінде осы сұрақ мазалап жүргендіктен 1999 жылдың аяғында кішкентай «Глухато и общение»  деген кітапша шығардық. 1999 жылдары құлағы естімейтін «Мүгедектік жәрдем ақы алатын адамдардың  саны 55 мыңнан астам  болатын. 2005жылы «Қол қимыл әлемі»-деген ым тілінің сөздігін шығардық. Сол кезде құлағы естімейтін мүгедектердің саны 155 мыңнан асып кетіпті. 5-6 жылдың ішінде құлағы естімейтін мүгедектердің саны  үш есеге көбейген… Құлағы естімейтін мүгедектердің саны артып келеді. Бұл экалогияның және дәрігерлердің білместігінің арқасында болып отыр. Қазіргі таңда туылып жатқан сәбилерде ғылыми түрде білінбейтін аурулар жиелеп кетті. Бұл экологияның әсерінен. Соның ішінде құлағы естімейтін адамдар көп. Оның үстіне біздің ауамыз лас. Машинадан шығатын жаман жағымсыз иістер жүкті әйелдерге өз әсерін тигізбей қоймайды. Олардың ауыр металл қалдықтары қан қысымының төмен (внутренный церепной добления) болып туылып жатады. Ол ауруды жазамыз деп түрлі дәрі-дәрмектерді қолданады. Оның ішінде митцилывый группаға пенцелин, ампетцелин және гентаметцин т.б. қолданылады да баланың есту қабілетін өлтіріп тастайды. Қазақстанда 2005-2006 жылы Үкімет тарапынан баланың құлағына есту қабілетін жоғарлату үшін 30 мың АҚШ доллорына арнайы чип орнату белең алып кетті.

Ата-аналары оператцияға кезекке тегін  тұру үшін дәрігерлерге 2000 АҚШ доллорын берсе кезексіз өткізіп жатты. Бұл да бір бизнестің түріне айналды. Ол кезде өзімнің бірнеше рет қарсылғымды айтқан болатынмын. Бұл оператцияны жасағаннан кейін оңалдыру бағдарламасы болу керек. Өкінішке орай бізде ондай оңалдыру бағдарламасы бізде жоқ. Қанша шығын болып бірнеше балаға оператция жасады бұның нәтижесі қайда?  Бізге көрсетсін. Осы  оператциядан қай бала сөйлеп кетіп жатыр? 2005 жылы Түркия елінде болғанда Англия, Германия елінен келген құлағы естімейтін адамдармен кездескен кезде. Бізде сондай оператция жасаған болатынбыз. Бірақ, кейін біз оны алдырып тастадық деген болатын. Себебі оның  пайдасынан зияны көп болыпты. Артық керек емес дыбыстарды да көп қабылдайды, адамның психикасын бұзады және ұйықтап жатқанда ми демалмай тынымсыз қозғалыста болады екен.

Аманбике апай жалпы экологияның әсерінен мүгедектікке ұшырап жатқан адамдардың саны артуда дейміз осы жағынан сіз не айтасыз?

Экологияның адам баласына тигізіп жатқан зардабы өте көп. Мысалы адамның жасына жетпей қартайуы және бала салмағының өспей қалуы 20 жасар қыздың 20 кг. салмақ болуы бұл біздің ата-бабамызда болмаған өкіншті жағдай. Ақтөбе,Атырау облысында мұнай қалдықтары далаға кетіп жатыр. Шет елдік инвестролар жергілікті  тұрғындардың денсаулығына еш алаңдап жатқан жоқ. Мұнайдан шығарып тастайтын Серавадарот бар. Бұның салдарынанда мүгедектердің саны өсуде. Сонда жұмыс жасайтын адамдар өз-өзінен асылып өліп жатыр. Тістері, бауырлары, дене мүшелері дұрыс емес. Қызылорда облысында Шалқия деген ауылда 86 құлағы естімейтін мүгедек бала бар. Бұл таңғаларлық нәрсе. Бұл ашықтан-ашық өндіріп жатқан уранның салдарынан болып жатыр… Үкімет қайда қарап отыр? Мүгедектерді қолдау заңы кезінде жақсы жаңалық енгізуге тырыстық. Өкінішке орай кординатры «Әлеуметтік және еңбекпен қамтамсыз ету болғандықтан олар бізге шектеу қойып отырды.

Құлағы естімейтін мүгедек балаға мемлекет тарапынан қандай көмектер көрсетіліп жатыр?

Үшінші топтағы мүгедектердің алатын жәрдем ақысы 12500 теңге ол ештеңесіне жетпейді. Неге десеңіз оларда біз сияқты адам үйленгісі, үй алғысы келеді. Бірақ, бұл ақшамен ештеңеге қол жеткізе алмайды. Мемлекет білім береді. Бірақ жұмыспен қамтамасыз ете алмайды. Бір ғана Алматы сервис колледжінде 55-тен астам құлағы естімейтін бала бітіріп шығады. Ол жерде 4жыл бойы тегін білім алып, ай сайын жеңілдік ақшаларын алып отырады.  Бітірген білімі бойынша жұмысқа орналасайын десе еш жерде жұмысқа қабылдамайды. Көп бизнес орталықтар жеке кәсіпкерлердің еншісінде Кімге құлағы естімейтін қызметкер керек. Біз былтырғы жылдан бастап тігін тігу және шаш қию орталығын аштық. Шағын бизнесте жүрген азаматтарға айтқым келетіні құлағы естімейтін мүгедектерімізді жұмыспен қамтамасыз етсе деймін. Мүгедектерді жұмыспен қамтамасыз етсін деген заңда бар. Заң бар жақсы жазылған, бірақ ол іс жүзінде қолданылмайды. Венгрия, Руминия елінде бұлардың алатын жәрдем ақысы 500 евро, Америкада 1000 доллор Финляндияда 800 евро. Барлық европа елдерінде осылай бағаланады және айына бір рет тегін самалетпен баратын жерлеріне барып келеді. Бізде тіпті самалетпен ұшпағаны былай тұрсын. Қоғамдық көліктерде жеңілдіктер жоқ. Алатын жәрдем ақылары 100 доллорғада жетпейді. Табиғатта жаратылысымен осындай балаларға үкімет жақсы қамқорлығын аямай көмектессе екен деймін. Олар 12500 теңгеге өмір сүре алмайды. Алған ақшалары ешбір керек заттарына жетпейді. Мемлекет тарапынан қолдау аз. Былтыр Америка елінде болғанымда онда қаңғып тентіреп жүрген ешкім жоқ. Оларға керекті білім беріп жұмыспен қамтамасыз етеді. Финляндияда ым тілін бірінші сыныптан бастап барлық оқу орнындарында оқытады. 2005 жылы «Қол қимыл әлемі»,- деген кітапті шығарып жатқанымызда дүние жүзінде 5 жылдың ішінде 500 млн. адамның құлағы естімейтіндігі анықталды. Бұл деген экологияның құрып бара жатқандығының әсері. Біздің елде қарапайым адамдар ым тілін түсінбейді. Құлағы естімейтін адамдардың көбеюіне байланысты ым тілін оқытатын арнайы сынып ашу керек деп ойлаймын. Шет елдің жақсы тәжірибелерін алып біздің қазақстанға енгізу керек.

Мүмкіндігі шектеулі балалардың арасында да дарындылары бар ол жасырын емес. Жалпы қандай қосымша үйірмелерге қатысады?

Біздің мүгедек балалардың ішінде талантты балалар өте көп. Мысалыға: 15 қыркүйек күні Тайванға барып олемпиядалық спорт ойынына қатысты. Еркін күрестен Оспанов Абдрахман деген баламыз жүлделі орын алды. Қалғандары ең соңғы орынға ие болды. Оның үстіне  күлкілі болып келді. IT техналогиясының дамығаны соншалықты құлағы естима әлде естімейма деп арнайы аппаратпен тексерген. Сол кезде өтірктері шығып қалып ойынға қатыстырмай қойған. Шет елдіктер мүгедектеріне жақсы жағдай жасаған.Футболдан Қытай мемлекетін алдаймыз деп Құлағы естімейтін адамдардың орнына, Құлағы еститін, сөйлейтін адамдар Қуаныш, Сәуле Шакуовалар және  Максим Рашков Спорттық ассацатция ұйымнан жеңіп алып келеміз деп  алып барған. Оны қытайлықтар біліп қойып ойыннан қуып шыққан. 87 Елден келген 4мыңнан астам құлағы естімейтін адамдар Қазақстан ұят тірлік жасады деп ду күлген. Осындай ұйымдар әділетсіздік жасап отырса басқасы қайда барады. Бұл бізде қалыптасып кеткен жағдай секілді. Мүгедектердің ішінде өздерінің орындарын тауып жүргендер өте көп. Анар Абжанова өзінің салған суреттерімен бүкіл елді аралап шықты. Ағайынды  Алия мен Бота Құсайыновалардың суретері АҚШ елінде және бүкіл елде жеке жинақтарда бар. Көп көрмелер жасайды. Мақтанарлық спортшыларымыз бар. Қазақтың туын жерге түсірмей алып келіп жатыр. Бізде 4-ші дәрежедегі саңырау  Бапин Тауке деген баламыз бар Абай атындағы ҚазҰПУда  Халықаралық қатынасты бітіріп КазГУ-да  магистиратурада оқып жатыр. Осындай өмірде талпынысы бар мүгедектеріміз көп…

Біз рухани құндылықтан кенже қалған ұлт болып кеткен дейміз. Бізде алдап –арбау белең алып кекен. Тайванға барып келген балаларымыз таңқалып жатыр. Кішкентай ғана жер қандай таза, ұлтын, жерін сүйеді. Ал, бізге солай жасауға не кедергі болып жатыр? Барлығы жанұяның тазалығынан басталады  Әр бір ата-ана өз баласына тазалық туралы тәлім тәрбие беріп отырса бұндай ластыққа тап болмаушы едік. Экологиямыздың құртылуынада лауазымды адамдарымыздар да кінәлі. Себебі шет елдік инвесторларға береді. Келісім шартқа келгенде әлеуметтік бизнес болуы керек сол жердің тұрғындарының денсаулығын ойла деген ешқайсысы жоқ. Кейбір құлағы естімейтін мүгедек балалардың ата-аналары жоғары лауазымды адамдар. Олар өздерінің ғана балаларының жағдайын жақсы жасап қойған. Олардың үйлері, астарында машиналары және жеке кәсіптері бар.Оларға заң керек емес. Өздерінің қара бастары үшін жасаған Ал басқалар не болып жатқаны олар үшін белгісіз. Біз бір-бірімізге деген қөз қарасымызды өзгертпейінше төменгі жақта еш өзгеріс болмайды. Мүгедек балалар қалай жарық дүниеге келеді, солай қала береді. Денсаулық сақтау министрлігінде мүгедек балалар көп болғаны жақсы. Себебі үкіметтен ақша көп бөлінеді. Шетелден құрал-сайманда алып келеді. Олар айлап жатады. Құрал сайманмен жұмыс істейтін адам жоқ. Өз бетімен талпынып жұмыс істейін десе басшылыққа ұнамай қалады. Арнайы тексеру келгенде бізде мынадай құрал-саймандар бар деп қөрсетеді. Алматы ең ірі мегаполис.Тіркеуде  бір миллионнан астам тіркеусіз екі миллионнан астам адам бар. Солардың он мыңы құлақ естімейтін мүгедектер. Өзіңнің мүгедектігіңді дәлелдеу үшін қалада жалғыз емхана бар. Ол 5 ші хирургиялық емдеу полеклиникасы. Одан аудиограмадан өту үшін дүйсенбі күні келсен жұма немесе келесі дүйсенбіде дәрігердің қабылдауында боласың. Себебі үкіметке мүгедектігіңді дәлелдеп қағаз алатын жер сол орталық. Ол жердің құрал-саймандары көне ескірген тозығы жеткен. Ал басқа ақылы жердегі құрал саймандар ең сөңғы үлгіде. Біздің үкімет жаңа аудиограмма алалмайды дейсіз ба? Оған ақша бөлінеді бірақ, ол тиісті жеріне жетпей желініп кетіп жатыр. Үкімет өзінің заңын жүзеге асырмаса еш өзгеріссіз қалып қоя береді.

Жалпы ым тілін оқытатын арнайы мекеме бар ма?

2001жыл сурда аудармасын орыс тілінде «Хабар» арнасында бастадық. 2002ж. қазақ тілінде жасадық. 2005жылға дейін қаржыландырып отырдық. Сурда аудармашылардың біліктілігі төмендеп бара жатыр. Ым тіліне жаңадан сөздер еніп жатыр. Біз жүріп келе жатырмыз. Олардың біліктілігін көтеріп отыратын арнайы мекеме жоқ.  Біз мемлекеттік тапсырыс бойынша Ішкі істер саясат бөлімінен және мәдениет министрлігінен екі тапсырысты ұтып алдық. Қараша айынан бастап Сурда аудармашыларды оқытып, жаңа сөздер ұғымын сөздікке енгізуге  дайындалып жатырмыз. Біздің шенеуіктермен жұмыс жасау өте қиын.  13-жылдан бері жұмыс жасап келе жатырмын. Мен қартайдым менің артымда мен сияқты жұмыс жасайтын ешкім жоқ.Себебі ақысыз, тегін жұмыс. Барлығы қазір бір күндік күндері үшін өмір сүріп жүрген адамдар. Қазақ тіліндегі ым тілінің аудармашылары жоқтың қасы. Бір Станбулдың өзінде 5 ғылыми зерттеу институты бар.  Мысалы: Сурда тілін оқыту институты, сурда аудармашы, сурда педогогика т.б. институттар бар. Ал, бізде неге осылай жасамасқа. 1997жылы бізде 55 мың болса бүгінгі таңда 200 мыңға жақындап келеді. Мүгедектердің саны азаюдың орнына көбейіп бара жатыр. Ауылдық жерлерден күнде хаттар келіп түсіп жатады. Мүгедектік қағазды алу өте қиын. Себебі Үкіметтің  Әлеуметтік қорғау және еңбекпен қамтамасыз ету министерлігінен берген нұсқама бар. Мүгедектердің санын азайтып көрсетіп отыру қажет. Кейде біз қазақшылыққа салынып көз алдымда тірі жүрсе болды Құдайдың бергені  деп қоя салады. Бала 15-18 жасқа келгенде ата-анамен және қоршаған ортамен қарым – қатынасы жоқ болып шығады. 10- 12 жасқа келгенде мектепке алып келеді. Аты-жөнін жаза алады бізге осы да жарар деп 1-2 жылдан кейін қайта алып кетеді. Байқоңырдан былтыр қыста маған бір баланың әкесі келіп Шешесін жүрек ауруына шалдықтырды. Мына баланы қалай тәрбиелесеңде маған адам қылып бер,- деп алып келді. Біз бір-біріміздің сөзімізді түсінбейміз. Баланың не айтқысы келгенін білмейміз. Баланың көзін ашып, білім беру  керек. Қазақшылыққа салынбай баланы дер кезінде оқытуымыз қажет. Оның барлығы бізде ұлттық  идеология, ұлттық құндылықтың жоқтың кесірінен болып отыр

Тәрбие жағы қалай жүзеге асырылып жатыр?

Ұлттық тәрбиеге келгенде ата-аналар жақсы тәрбие беруде. Бір құмалақ, бір қарын майды шірітеді деген бар. Кейбір ата-аналар өз балаларынан құтылғысы келіп тұрады. Бізде көп ата-аналар өз балаларының тілін білмейді, сөйлесе алмайды, жан дүниесін түсінбейді. Бала мектепті бітіргеннен кейін қоршаған ортасы түсінбегендіктен түрлі қылмыстық әрекеттерге барады. Кейде анашаны мына жерге алып барып бере сал. Ұстап алса сенің мүгедек екеніңді біліп жібере салады деп түрлі әрекеттерге итермелейді. Малышова Галя деген қызды ата-анасы үйінен қуып жіберген. Содан бері 8 сыныптан бастап жөзекшелік жолға салынған… Шешесімен де барып сөйлестік, қызын да талай ұстадық сондай ата-аналар өкінішке орай кездеседі. Өз перзентін қылмысқа итермелейтіндер бар. Кейбір ата-аналар өз перзентіне жандары ашып өмірден өз орнын тауып бергісі келіп тұрады. Соларға қолдау көрсетеді. Ең жақсы мысал Бапин Таукеннің әжесі, Абжанова Анардың мамасы өзі 1 топтағы мүгедек бола тұра баласына білім берді. Мүгедек баланың өмірге  қалыптасып кетуіне  жанұяның үлкен септігін тигізді. Біздерде түрмеде отырып жатқандар да бар.

Тараздан бізге Түрік ұлты келіп баламыз 22де. Үйленгенге түріктің немесе Азирбайжан ұлттының қыз керек дегенннен кейін Қазақстан бойынша қыз іздеп таптық. Өзінен 7 жас кіші. Енді сол қыздың мектепті бітіруін күтіп жатыр. Осындай жағдайлар бізде көптеп кездесіп жатады. Тіпті той болған кезде аудармашы қызметін көрсетеміз. Балалары болғаннан кейін оларды бала-бақшаға орналастыруға көмектесеміз және ата-аналар жиналысына барамыз.

Ресей Бингимизм системасын енгізді. Ол дегеніміз ата-апа деген мынадай болады деп ым тілімен түсіндіреді. Ал бізде ыммен сөйлеп жатса қолдарына таяқ (укаска) пен тарс еткізеді. Тек қана менің аузыма қарап тұр деп ұрсады. Құлағы естімейтін бала ол не айтып жатқанын қайдан түсінсін. Сен мынаны оқы, сен тупой деп аяғымен жер тепкілегенді өзім талай рет көрдім. Сонда мен сіз мына жерде істеуге қақыңыз жоқ, сіз балаларды жақсы көрмейсіз дегенімде Менің баламның құлағы мүлдем естімейді. Соны алып баспалдақтан итеріп жіберген. Қолы сынып гипспен алты ай жүрді. Содан кейін сотқа шағымданғанымда оның баласының даму қабілеті төмен мамасы жалақор деп айтқан. Бізде осы бағыт. Балаға қалай білім берсем деп мұғалімдер ойламайды ғой. Өзінің сағатын беріп кете берсе болды. Ал баланың тағдыры ешкімді ойландырмайды. Содан келіп йогва, будда дініне кіріп кетіп жатады. Ажырасып, соттасып, бір-бірін өлтіріп кетіп жататындары да міне осыдан шығады.

Қазір сананы тұрмыс жаулап алған уақыт. Кейбір жастар ең құнды өмірде дүние, мал-мүлік деп ойлайды. Сіз осыған не айтар едіңіз?

Жастарға мен сенемін. Адамдар өздерінің жасаған қылықтарына нақты ой салып қарайтын болса. Бізде бұндай келіспеушіліктер болмайды деп ойлаймын. Әр-бір адам өзінің жүрісінен тұрысынан, алған білімінен қате тірлік жасайтын болса ол қайта алдынан айналып келетінін ұмытпаса екен. Ешнәрсе өзінің құнды заттармен бағаланбайды.  Құнды дүниеміз рухани байлық екенін еш уақытта ұмытпаса екен деймін. Сенің адамгершілігің, жан дүниең таза болу керек. Қазақстанның болашағы бар. Мен жастарға сенемін.

Орны толмас өкінштің құрбанына айналып жатқан мүгедектеріміздің жағдайы ертеңгі күні не болары белгісіз. Әрбір адамзат өз денсаулығымен болашағын ойласа игі болар еді. Табиғатымызды ластаумен қатар біз өз өмірімізге қауіп төндіріп жатқанымызды естен шығармайық. ағайын.  Болашақтың кілті біз жастардың қолында.

Әңгімелескен, Ұлбосын Мақсымталапқызы

1932 жыл–ашаршылық басталатын жыл. Көктөбеде әкеміздің жеңгесі бар болатын, біз сол жаққа кеттік. Сөйтіп жүргенде әкеміз отырған пойызға жеңгеміз бізді де іліктіріп салып жіберді. Сол кезде Өзбекстаннан бірақ шығыппыз. Біраз жыл біз сонда тұрдық . Ол кезде бала едік, хат танымаймыз. Әкеміз оқшау жерде отырып хат оқитын. Сол хаттан кейін Қоқанға барып келетін.Сонда Қоқан арқылы өзбектерден хат әкеледі екен. Хатты оқып отырып жылап отыратын. Әкемнен неге жылайтынын сұраған кезде: «Е,е балам, ойыныңды ойнай бер, не қыласың?»-дейтін. Сонда бізге кесірі тиіп кетпесін -дейді екен ғой.

Әкем, 1934-1935 жылдары  Мұстафамен  хат арқылы хабарласып тұратын. Әкем ол кезде түйе бағып жүрген түйекеш еді.1936 жылы сәуір айында  қызым мен  баламды оқытпасам болмайды,-деп Өзбекстаннан   Қызылордаға қайта көшіп келдік. Келсек, «Мұстафа Шоқайдың тамырына балта шабу керек»-деп радиодан хабарлап, газеттерде жазып жатыр екен.

 Әкем оқыған, сауатты адам еді. Бір –екі жыл селсовет(қазіргі әкім) болған екен. Бірақ біз  оны білмейміз. Әкемнің туыстары; «көш қайда көшсең де қызды да балаңды оқытпай ақ қой кет.

Қызылордадан көш, оқымаса да бір күндерін көрер өзің аман бол»,-деді. Енді көшсек қайда барамыз,-деп  әкеміз оған көнбеді.Қайда барсамда осы ұл-қыздарым оқысын деп Қызылордада қалдық. Есейгенімде інім Мадияр екеуіміз бірге оқыдық. Біз екінші  2- сыныпты  бітірген 1937жылы 10 тамызда әкемізді әкетіп қалды. Әкемді алып кетерден екі-үш күн бұрын Мұстафадан келген барлық хаттар, суреттер мен оқитын оқулықтардың барлығын түйіншекке түйіп жартысын жандырып,қалғанын ұзаққа алып барып топыраққа көміп тастаған болатын. Қай жерге көміп тастағанын да білмейміз. Сол уақытта көзкөргендер, бүгін жоқ.

Туған жерімнің оң баурайына барып көміп тастаған болса керек. Ол кезде бізді білмесін деген ғой. Әкемді алып кетер алдында біз үйде түстігімізді ішіп отырған болатынбыз. Оқшау жерде екі атты кісі келе жатқанын әкем көріп, анама қазір аналар мені алып кетеді, артымнан шулап жылап қалма, балаларға жақсы қара. Амандық болса келермін. Артымнан түрмеге іздеп келуші болмаңдар. Келсеңдер халық жауының әйелі деп сені де қоса қамап тастайды, сонда балаларға кім қарайды,–– деп әкем жаңағы келген адамдарға ілесіп кетті. Әкемді көрген соңғы күн сол болатын. 

  Туған –– туыстарымыздың бәрі бізден безді. Көшеде кетіп бара жатсақ «Халық жауының балалары келе жатыр қашыңдар»––дейтін. Қасымызға жолап кетсе қырсыққа ұшыраймыз деп ойлайтын. Түсінігі бар  ағайындар үйге келіп,жағдайымызды сұрап, анша –мұнша тәттілерін әкелетін. Шешемізді колхозға жұмысқа алмады. Еден жуушы  болып істеді.

Шешемнің аты өзінде заты менде болды, неге десеңіз шешемнің денсаулығы жоқ кісі еді.  Інім екеуміз шешемізге еден жуып, отын жаруға көмектесетінбіз. Сөйтіп үш жыл еден жуушы болып істедік. Содан кейін барып колкозға жұмысқа кірдік. Ағайындардың беттері енді ғана бізге қарап,іштері жылып қалды. Бізді қырманның басына алып барып жүрді, сонымен күнімізді көрдік.  Шешем бір қыз босанып, атын Әмина қойды. Сауатымды ары қарай жалғастырып аша алмадым. Соғыстың басталып кеткен кезі болатын. Қара жұмыс істедік.

Мадияр оқуын жалғастырып, Қызылордада  мұғалімдік қысқа  курсты бітіріп алды. Қызылордада мұғалім, Пионер важатый болып еді, Інімді Нұртазаев деп еш жерге сыйдырмады. Партияға да жүгірді еш нәтиже шықпағаннан кейін. Басқа облысқа барсақ, құлағымыз тынышталар, кімнің баласы екенімізді білмейді,––дегеннен   кейін Мақтаарал ауданына көшіп келдік. 

Көшіп келгеннен  кейін шыны керек қазақты қойдық кәріс колхозына барып тұрдық, атымызды затымызды сұраған бір кәріс жоқ, құлағымыз да тынышталып, Мадияр жақсы жұмыс істеп қалды, кейін 1983 жылы апам қайтыс болды. Бұрынғы «Прогресс», қазіргі М. Әуезов атындағы мектепте   Мадияр екі –үш жыл мұғалім болып , кейін зовуч болып жиырма жыл қызмет атқарды. Өзі шығарма жазатын, журналист атағында алды. Бірақ еш жерге сыйдырмады. Әкем 1937жылдың қараша айында атылып, 1956 жылы ақталған екен.

Осыны Горбочов келіп демократия демегенше бізге айтпаған. Горбачевтың бізге жасаған жақсылығы сол болды. Талай адамның өмірі жайында жердің бетіне шығарған   Горбачев, ол болмағанда шындық шықпайтын еді. Мадияр алпыс жасында дүниеден өтті. Бірінші зейнетақысында алмады ғой. Ол уақытта коммунист-деген тіреп тұрған кезі болатын. Дүниеден өтер алдында Картоғылов Карсет, «Нұртазаевич мен сені қайтсемде коммунистік партияға мүшелікке өткіземін»,––деп кеткен болатын. Бір күні Карсет «Е-ей, Нұртазаевич болмайды екен. Қызылордадан сен туралы мәлімет алдық. Олардан  «халық  жауының балалары мүшелікке алуға болмайды»––деген қағаз келді. Маған ренжіме, қолымнан келгеннің барлығын істедім-деді Карсет. Содан кейін Мадиярдың мазасы болмай, өле-өлгенше бізден «халық жауының баласы» деген атақ қалмайды екен,-деп ауыр науқастан 1989 жылы о дүниеге аттанды. 1965 жылы күйеуім қайтыс болды. Күйеуім біреудің есігінің алдында жұмыс істейтін кедей бала болатын, оны да түрткілеп жұмыс істетпейтін. «Халық жауының қызына үйлендің»,-деп. 1965жылы тоғыз баламен жесір қалдым. Құдайдың қара күшінің арқасында балаларымның барлығын оқыттым. Алматыдағы 1986жылғы Желтоқсан оқиғасына байланысты бір балам оқымай қалды.  Біз байдың тұқымы болып байлық көргеніміз жоқ .

Екі –үш  тәркілеуін көрдік. Қорадағы барлық малдарды айдап алып кеткен болатын. Мұстафа өте мәдениетті кісі болған. Еуропалық сән мен қонақ күтіп алатын кісі болған, шай ішкенде бакалмен ішетін. Тағы бір айтып кететін жәйт, мектепте оқып жүргенімізде Қалымбетов Мырзакелді дейтін немере ағамның екі баласы , біз Мадияр екеуіміз мектепке барамыз. Мектепке барғанымыздан мұғалімдер бөлмесіне кіргізіп: «әкелеріңнен хабар барма? түнде келіп жүрген жоқ па? Хат жазса бізге әкеліп беріңдер»,- деп жылата беретін. Мен ересектеу болғаннан кейін көп жыламайтынмын, қалған інілерім мектептің табалдырығын аттаған сәттен бастап жылайтын: «бармаймыз, барсақ болды әкемізді сұрап жылата береді»–деп мектептен қашатын. Күндегі көрініс қайталана берді.    Бір күні мектептің зовучы келіп, бұлар кішкентай ғой нені біледі,  мақсаттарың жылату ма? –деп айтқаннан кейін, бізге тиісулерін тоқтатты. Сонда олар бізге сенбейді екен ғой, қашып жүр деп ойлайтын болса керек.

Әкемізді білетін мұғалімдер амал жоқ тиіспеңдер деп айта алмайтын.Сонда Атабаев Төлеген Мадина, сендерді әбіржітті-ау шырағым,––дейтін.  Енді өміріміз солай болса қайтеміз?––деп қоятынмын. Бала кезімізде бала болып күлмедік, ойнамадық, жүрмедік екі адам сөйлесіп тұрса, бізді «халық жауының балалары»–– деп  тұр ма деп қашатынбыз, далаға, жиындарға бармайтынбыз.

Е-е өтті өмір. Нұртазаев деген фамилиямызға өкінген күндеріміз болды. Мадиярдың баласы Ғалымжан да Қызылордаға коммуниске өтемін деп барса, оны да Нұртазаевич деп өткізбеген. Сонда үйге келіп әкесіне: Аға осы фамилияны тастай салып басқа фамилияға өтпедіңіз бе? Бұл бізге жабысқан бәле болды ғой –– деген. Қандай жанға батарлық сөз.

Кезінде Мәскеуден Мұстафа Шоқайдың тұқымы бар ма?-деп хат келген болатын. Мадияр: «жоқ, тұқымы қалмаған-деп айтыңдар,» –– деп хабар бергізбеген. Сол уақытта  Мариям Шоқай іздеген екен.

Дүние жүзін жалаң аяқ жар кешіп , қызыл аяқ қыр кешіп , халықтың қамы деп елдің шетінде, жаудың өтінде Мұстафа қалды. Әкемнің белгілі жатқан екі метр жері де жоқ. Дүние жүзілік қауымдастық Мұстафаның сүйегін елге әкелеміз деген еді. 1997жылы Түркістанға  Дүние жүзіндегі барлық тарихшы, ғалымдар жиналды. Мен соған барған болатынмын, сонда наймандар: Апа біз Мұстафаның сүйегін елге әкелеміз.Әкелер алдында біз сізді алып барамыз,-––-деген. Сонда Түркиядан көп адамдар келген болатын, бірінен кейін бірі келіп, арқамнан қағып «құдайға шүкір тұқымы бар екен ғой»,–– деп риза болып естелікке көйлек, қаламсап, күнтізбелерін   беріп кетіп жатты.  Ең соңында сүйегін елге әкелмейтін болып шешті.

Сүйегінің орнына Түркістанға суретін ілеміз,––деді. Бірақ, бұл да орындалмайтын секілді. Қазақстандағы демократияның бастауы осы Мұстафа Шоқайдан бастау алды.

Әкеміздің сүйегі әкелінбеді, енді өміріміздің көбі осы Жетісай  жерінде өтті ғой. Осы жердегі бір мектептің атын әкеміздің атынан беріңдер деп қанша жүгірдім.Мақтаарал ауданының әкімі Ө.Нұржановқа кірейін десем, Соғыс ардагері Қауғымбаев деген «осы менің алайын деп жүрген мектебіме қайдағы бір қаңғырып жүріп өлген Мұстафа деген адамға беретін болыпты. Мен тірі жүргенде бермеймін»–деді.  Бірақ мектепті біздің әкеміздің атынан берді. Ашылуында Нұржанов, Алматыдан басқа да қонақтар келді. Осы уақытта байлардың бірі болғанымызда әкеміздің сүйегін елге әкелдіріп алушы едік.  Мұстафа Шоқай өзінің балалығы жайлы бір есте­лі­гінде: «Екі шешем менің ауылдан ұзақ кететінімді ойлап, жылай бастады, құдды өлген адамды жоқтаған тәрізді. Мен де қорқа бастадым. Оқуға деген алғашқы қызығушылығым басылып қалды. Өйткені, бауырларым мен бар­лық туыстарым маған мүсіркеуші­лік­пен қарап: «Ақмешітке кетіп барасың, орысша оқитын боласың, сенің басыңа орыстардың фуражкасын кигізіп қоя­ды, сондықтан күннің көзін көре ал­майсың, үстіңе де орыстардың киімін кигізеді, сосын қазаққа ұқсамайтын боласың, орысша сөйлеп, орыс болып кетесің» –– десе, қарт түрік мұғалімі де оларды мақұлдап: «Ол жерде мектепте мойныңа крест тағады…,» –– деді. Менің болашағым жайлы бұл айтылғандар жаныма қатты батты.

Енді әкеме Ақ­мешітке оқуға жібермеуін сұрап, жа­лына бастадым. «Орыс болғым кел­мейді»––дедім. Ал әкем болса, ол айтыл­ғандардың бос сөз екенін айтып, мені жұбатты. «Сен оқу үшін барасың. Үл­кейген соң ақылды адам болып, бүкіл қазаққа пайдалы боласың…» – деді»,– деп жазады. Мұстафаның сүйегін Түркістанға әкелмесе де Түркістанға  суретін ілсе  де ризамын.

Мұстафаның өзі оралмаса да сүйегі оралыпты ғой дейтіндей сүйегі де оралмады. 31 мамыр қуғын сүргінге ұшыраған әкемнің басына көпшілікпен барып құран оқытып қайтамын. Қазіргі уақытта Қызылордаға барғанда танитын, танымайтындар да апа деп батасын алып жататын адамдар аз емес. Жетісайға келсем мені емес Мұстафаны білмейтін адамдар көп. Мұстафа жалғыз қыпышақтың баласы емес, ол түркі әлемінің баласы. Алматыда бұрынғы Мырзаян көшесін Мұстафа Шоқай атына берді,––деп  Мадина апа сөзін аяқтады.

Мұстафа Шоқайдың мазмұнға толы әңгімесін назарларыңызға ұсынғым келеді: «Ұлы Отан өз орнында, тәңір жаратқан жерінде ,халық бұқарасы өмір сүріп отырған аумақта жатыр.Біз мұғажырлар аз ғана бөлшегіміз. Біздер атамекенді өзімізбен бірге алып кеткен жоқпыз.Біз оған деген сарқылмас сүйіспеншілігімізді, үзілмес байланыс тарихымызды жүрегімізге түйіп шыққанбыз»–– деген   

Айта кететін жайт, жоғарыда отырған билік басындағылар Мәдина апаны осы күнге дейін елемей келгені жанына батады.  Екі ағайынды жігіт «Қазақстаным, Қазақстаным, Түркістаным қазағым»,-деп өмірден өткендігі. Елі деп аңырап кеткен Мұстафаның сүйегі шет елде жатқандығы қабырғасын қайыстырады.

   Бүгінгі таңда Мәдина Шоқай Нұртазақызы Жетісай қаласында тұрады. Мадина апа жеті ұл, екі қызынан 34 немере, 21  шөбере сүйіп бақытты ана, тәтті әже  атанып отырған жайы бар.  

Иә,Тәуелсіздік үшін кім жанын аямады?! «Изм» заманында жетпіс жыл бодан болып, міне өз тарихымызға, «Елтаңбамызға», «Әнұранымызға», «Ұлттық теңгемізге» қол жеткіздік. Тәуелсіздік үшін күрескен зиялы азаматтар А.Байтұрсынов, М.Дулатов. Ә.Бөкейханов, М.Шоқай сынды зиялыларымыз қазақтың келешегі жайында не көрмеді?-деп Мәдина Шоқай сөзін бастады (Мұстафа Шоқайдың інісі Нұртаза Шоқайдың  қызы) Мұстафа Шоқай 1886 жылы Ақмешіт (Перовск)қазіргі Қызылорда қаласында дүниеге келген. Тарихқа кері шегінетін болсам М.Шоқай бай жанұядан шыққан. Отбасында екі қыз, үш ұл тәрбиеленген. Кішкентай Мұстафа бала кезінен ауылында болып жатқан жағымсыз жағдайларды көріп зерек өсті. Сауатын Ташкенттегі гимназия мектебінде ашты. Өз елі, жері үшін атқарған қызметінің мәні мен орны ерекше болды. Мұстафа осынау кең байтақ қазақ даласының ұлтарақтай жеріне сыймай жер аударылып кете барды. Мұстафа еліне,жеріне деген сағынышын басып тұру үшін, туған жердің бір уыс топырағын жанына серік қылып алып кетті.Қанша жер аударылып кетсе де туған елінен қол үзбеді, хабарласып тұрды.

Ulbolsyn